Τι θα μάθεις
- Να εξηγείς τη θέση του Συντάγματος ως θεμελιώδους κανόνα της έννομης τάξης και την υπεροχή του.
- Να αναγνωρίζεις τη μορφή του πολιτεύματος και τα συνταγματικά όργανα που ασκούν κάθε λειτουργία.
- Να γνωρίζεις τη συνταγματική διάρκεια της βουλευτικής περιόδου και τις βασικές εξαιρέσεις της.
- Να συνδέεις τη λαϊκή κυριαρχία με τη νομιμοποίηση των εξουσιών και την αντιπροσωπευτική αρχή.
- Να αναλύεις τη σημασία της αρχής του κράτους δικαίου.
Η θέση και η λειτουργία του Συντάγματος
Το Σύνταγμα είναι ο θεμελιώδης κανόνας της έννομης τάξης, ανώτατος τυπικά και ουσιαστικά. Θεσπίζεται ή αναθεωρείται από τη Βουλή με ειδική, αυξημένη πλειοψηφία, ενώ οι συντακτικές πράξεις που προηγήθηκαν ισχύουν ως συνταγματικό δίκαιο.
Ορισμός: Θεμελιώδης κανόνας
Κανόνας υπέρτερης τυπικής ισχύος, που δεσμεύει τον νομοθέτη και τα λοιπά όργανα και καθορίζει τις βάσεις της πολιτειακής οργάνωσης.
Η μορφή του πολιτεύματος (άρθρο 1 Συντ.)
Το πολίτευμα της Ελλάδας είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία. Η λαϊκή κυριαρχία αποτελεί το θεμέλιο του πολιτεύματος: όλες οι εξουσίες πηγάζουν από τον Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα.
Συχνή σύγχυση
- Νομοθετική λειτουργία: ασκείται από τη Βουλή και τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας (δια του veto και της δημοσίευσης).
- Εκτελεστική λειτουργία: ασκείται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας και την Κυβέρνηση.
- Δικαστική λειτουργία: ασκείται από τα δικαστήρια, οι αποφάσεις των οποίων εκτελούνται στο όνομα του Ελληνικού Λαού.
- type: examTip
Η αρχή του κράτους δικαίου και η αντιπροσωπευτική αρχή
Η αρχή του κράτους δικαίου προϋποθέτει ότι η δράση του κράτους υπόκειται σε κανόνες δικαίου και ότι εξασφαλίζεται η δικαστική προστασία των δικαιωμάτων. Η αντιπροσωπευτική αρχή σημαίνει ότι οι πολίτες ασκούν τη λαϊκή κυριαρχία μέσω εκλεγμένων αντιπροσώπων, σε αντιδιαστολή προς την άμεση δημοκρατία.
Βουλευτική περίοδος (άρθρο 53 Συντ.)
Οι βουλευτές εκλέγονται για τέσσερα συνεχή έτη, τα οποία αρχίζουν την ημέρα των γενικών εκλογών. Η τετραετία είναι η κανονική διάρκεια της βουλευτικής περιόδου· μπορεί να λήξει νωρίτερα αν η Βουλή διαλυθεί στις περιπτώσεις που προβλέπει το Σύνταγμα. Σε περίπτωση πολέμου, η βουλευτική περίοδος παρατείνεται για όλη τη διάρκειά του.
Απονομή χάρης (άρθρο 47 §1 Συντ.)
Το δικαίωμα απονομής χάρης ανήκει στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Δεν ασκείται μόνο με δική του απόφαση· απαιτούνται πρόταση του Υπουργού Δικαιοσύνης και γνώμη συμβουλίου που συγκροτείται κατά πλειοψηφία από δικαστές. Με τη χάρη μπορεί να χαριστεί, να μετατραπεί ή να μετριαστεί ποινή που έχει επιβάλει δικαστήριο, καθώς και να αρθούν οι νόμιμες συνέπειές της.
Σημαντικά σημεία
- Η λαϊκή κυριαρχία δεν ασκείται απευθείας από τους πολίτες, αλλά μέσω των αντιπροσώπων τους και των θεσμών που προβλέπει το Σύνταγμα.
- Η διάκριση νομοθετικής, εκτελεστικής και δικαστικής λειτουργίας δεν είναι απόλυτη· το Σύνταγμα ρυθμίζει τις μεταξύ τους σχέσεις.
Τι να θυμάσαι
- Το πολίτευμα είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία (άρ. 1 §1 Συντ.).
- Θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία (άρ. 1 §2 Συντ.).
- Οι εξουσίες πηγάζουν από τον Λαό, υπάρχουν υπέρ αυτού και του Έθνους και ασκούνται όπως ορίζει το Σύνταγμα (άρ. 1 §3 Συντ.).
- Η αντιπροσωπευτική αρχή συνδέεται με τη λαϊκή κυριαρχία, δεν ταυτίζεται μ' αυτήν.
- Η αρχή του κράτους δικαίου προϋποθέτει δέσμευση της κρατικής δράσης από κανόνες δικαίου και δικαστική προστασία.
- Η κανονική βουλευτική περίοδος διαρκεί τέσσερα συνεχή έτη από την ημέρα των γενικών εκλογών.
- Η χάρη απονέμεται από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, ύστερα από πρόταση του Υπουργού Δικαιοσύνης και γνώμη συμβουλίου (άρ. 47 §1 Συντ.).
Σύντομη ανακεφαλαίωση
Ξεχώρισε τα συνταγματικά όργανα που ασκούν κάθε λειτουργία, αντίγραψε τα κείμενα των άρθρων 1 και 25 §1 Συντ. και σύνδεσέ τα με τις αρχές που θεμελιώνουν το πολίτευμα.
Γρήγορος έλεγχος
Απάντησε νοερά και άνοιξε την απάντηση για επιβεβαίωση.
1. Ποιο είναι το θεμέλιο του πολιτεύματος;
Η λαϊκή κυριαρχία (άρθρο 1 §2 του Συντάγματος).
2. Ποιο είναι το πολίτευμα της Ελλάδας;
Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία (άρθρο 1 §1 του Συντάγματος).
3. Τι σημαίνει η αντιπροσωπευτική αρχή;
Ότι οι πολίτες ασκούν τη λαϊκή κυριαρχία μέσω εκλεγμένων αντιπροσώπων, σύμφωνα με όσα ορίζει το Σύνταγμα.
4. Πότε αρχίζει και πόσο διαρκεί κανονικά η βουλευτική περίοδος;
Αρχίζει την ημέρα των γενικών εκλογών και διαρκεί τέσσερα συνεχή έτη, σύμφωνα με το άρθρο 53 §1 του Συντάγματος.
5. Ποιος απονέμει χάρη και με ποιες προϋποθέσεις;
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, ύστερα από πρόταση του Υπουργού Δικαιοσύνης και γνώμη συμβουλίου, σύμφωνα με το άρθρο 47 §1 του Συντάγματος.
Ολοκλήρωσες το κεφάλαιο;
Σήμανέ το αφού διαβάσεις τη θεωρία και κάνεις τον σύντομο αυτοέλεγχο. Το προσωπικό πλάνο θα περάσει στο επόμενο βήμα.