Τι θα μάθεις
- Να αναγνωρίζεις τις τρεις ιδρυτικές Συνθήκες των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων και τη σημερινή τους τύχη.
- Να εξηγείς τον στόχο και το αποτέλεσμα της Συνθήκης της Λισαβόνας.
- Να συνδέεις τις ΣΕΕ και ΣΛΕΕ με τη νομική προσωπικότητα της Ένωσης.
- Να διακρίνεις την ιδιότητα μέλους της ΕΕ από τη συμμετοχή στον χώρο Σένγκεν.
Από τις τρεις Κοινότητες στην ΕΕ
Το 1957 υπογράφηκαν στη Ρώμη οι δύο Συνθήκες που ίδρυσαν την Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα (ΕΟΚ) και την Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας (ΕΚΑΕ). Η τρίτη ιδρυτική Συνθήκη, της Ευρωπαϊκής Κοινότητας Άνθρακα και Χάλυβα (ΕΚΑΧ), είχε υπογραφεί το 1951 στο Παρίσι και έληξε το 2002.
Ορισμός: Ενιαία Ευρωπαϊκή Πράξη (1986)
Πρώτη μεγάλη αναθεώρηση: ολοκλήρωση της εσωτερικής αγοράς και ενίσχυση των θεσμών.
Συνθήκη της Λισαβόνας (2007)
Η Συνθήκη της Λισαβόνας τέθηκε σε ισχύ την 1η Δεκεμβρίου 2009. Αναδιάρθρωσε τις ιδρυτικές Συνθήκες χωρίς να θεσπίσει νέο κείμενο: αντικατέστησε τη Συνθήκη περί Ιδρύσεως της Ευρωπαϊκής Κοινότητας (ΣΕΚ) από τη Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) και τροποποίησε τη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση (ΣΕΕ).
Συχνή παγίδα
- Αναγνώριση νομικής προσωπικότητας στην ΕΕ (άρθρο 47 ΣΕΕ).
- Σαφής διάκριση αποκλειστικών, συντρεχουσών και επικουρικών αρμοδιοτήτων.
- Καθιέρωση του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου ως θεσμικού οργάνου και μόνιμου Προέδρου.
- Απλοποίηση των νομοθετικών διαδικασιών και ενίσχυση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
- type: `examTip
Ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων
Με τη Συνθήκη της Λισαβόνας ο Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ απέκτησε δεσμευτική ισχύ, όπως προβλέπει το άρθρο 6 ΣΕΕ. Έχει την ίδια νομική ισχύ με τις Συνθήκες.
Ορισμός: Προσχώρηση στην ΕΣΔΔ
Η ΕΕ μπορεί να προσχωρήσει στην Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΔ), όπως προβλέπει το άρθρο 6 παρ. 2 ΣΕΕ.
Ο χώρος Σένγκεν και η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση
Ο χώρος Σένγκεν καταργεί τους ελέγχους στα κοινά εσωτερικά σύνορα των κρατών που συμμετέχουν πλήρως και συνοδεύεται από κοινούς κανόνες για τα εξωτερικά σύνορα. Δεν ταυτίζεται με την Ευρωπαϊκή Ένωση: περιλαμβάνει και τέσσερις συνδεδεμένες χώρες εκτός ΕΕ, ενώ δεν συμμετέχουν πλήρως όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ.
Πρόσεξε στην εξέταση
- Ο χώρος Σένγκεν αποτελείται από 29 χώρες: 25 κράτη μέλη της ΕΕ και τέσσερις συνδεδεμένες χώρες εκτός ΕΕ.
- Η Κροατία συμμετέχει πλήρως από το 2023, ενώ η Σουηδία και η Φινλανδία συμμετέχουν από το 2001.
- Η Κύπρος συμμετέχει στη συνεργασία Σένγκεν, αλλά οι έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα δεν έχουν ακόμη καταργηθεί και η πλήρης ένταξή της βρίσκεται σε εξέλιξη.
- type: `examTip
Σημαντικά σημεία
- Η Συνθήκη ΕΚΑΧ (1951) έληξε το 2002.
- Η ΣΕΚ μετονομάστηκε σε ΣΛΕΕ και η ΕΚ σε ΕΕ.
- Η ΣΕΕ και η ΣΛΕΕ έχουν ίση νομική ισχύ.
Τι να θυμάσαι
- Τρεις ιδρυτικές: ΕΚΑΧ, ΕΟΚ, ΕΚΑΕ. Σήμερα ισχύουν μόνο η ΣΕΕ και η ΣΛΕΕ.
- Η ΣΕΕ θέτει τις αξίες και τους στόχους· η ΣΛΕΕ οργανώνει τις πολιτικές και τα θεσμικά όργανα.
- Ο Χάρτης κατέστη δεσμευτικός με τη Λισαβόνα.
- Η Συνθήκη της Ρώμης όρισε την ΕΟΚ, όχι την ΕΕ.
- Η Λισαβόνα αναγνώρισε νομική προσωπικότητα στην ΕΕ.
- ΕΕ και Σένγκεν δεν είναι ταυτόσημες ομάδες χωρών· η Κύπρος δεν έχει ακόμη πλήρως ενταχθεί στον χώρο χωρίς ελέγχους στα εσωτερικά σύνορα.
Σύντομη ανακεφαλαίωση
Η Ένωση σήμερα στηρίζεται στη ΣΕΕ και τη ΣΛΕΕ. Η Λισαβόνα (2009) αναδιάρθρωσε τις αρμοδιότητες, τα θεσμικά όργανα και τις νομοθετικές διαδικασίες, ενώ ο Χάρτης κατέστη δεσμευτικός.
Γρήγορος έλεγχος
Απάντησε νοερά και άνοιξε την απάντηση για επιβεβαίωση.
1. Ποια είναι η τύχη της Συνθήκης ΕΚΑΧ;
Έληξε το 2002 και δεν ισχύει πλέον.
2. Τι αναγνώρισε η Συνθήκη της Λισαβόνας στην ΕΕ;
Νομική προσωπικότητα, σύμφωνα με το άρθρο 47 ΣΕΕ.
3. Ποια Συνθήκη αντικατέστησε τη ΣΕΚ;
Η Συνθήκη για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ).
4. Ταυτίζονται τα κράτη μέλη της ΕΕ με τις χώρες του χώρου Σένγκεν;
Όχι. Ο χώρος περιλαμβάνει και χώρες εκτός ΕΕ, ενώ ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ δεν συμμετέχουν πλήρως.
Ολοκλήρωσες το κεφάλαιο;
Σήμανέ το αφού διαβάσεις τη θεωρία και κάνεις τον σύντομο αυτοέλεγχο. Το προσωπικό πλάνο θα περάσει στο επόμενο βήμα.